sowaztomaszowa

W Nieznośnej lekkości bytu Milana Kundery znajduje się fragment, w którym narrator zdradza skąd bierze się zamiłowanie Teresy do książek i czytelnictwa w ogóle. Nie ma w tym szalonej sympatii dla słowa pisanego, jako takiego. Poza terapeutyczną rolą, jaką dają jej czytane powieści, Teresa posługuje się książkami, jako czymś co ma zadać jej szyku (również jako przedmiot) oraz czymś co odróżni ją od reszty. Czymś, co jest na tyle niepowszechne w społeczności, w której żyje, że z miejsca zagwarantuje jej miejsce w wyższej kaście. Jednak dzieje się tak tylko w wewnętrznym poczuciu Teresy - przez innych jest postrzegana jako staromodna, gdy tak spaceruje po miasteczku z książką pod pachą. Myślę również, że Teresa reprezentuje wąski punkt widzenia i jak prawie każdy czytelnik, popełnia ten śmieszny grzech wyższości, postrzegając świat w spolaryzowanej, najbardziej wybiórczej wizji, czyli ja-oni. Oni to Ci niewyedukowani, a w najlepszym wypadku z kiepskim doborem lektur, ja to ta oświecona, która dostąpiła zaszczytu obcowania z literaturą. 

Owszem, książkami można "obnosić się", zupełnie jak nową parą butów, choć jedno i drugie jest buraczane do czerwoności. Ot, kolejny sposób na etykietowanie samego siebie i pięcie po wewnętrznej drabinie samozadowolenia. Dokładnie pamiętam jakieś swoje śmieszne wybiegi, by był widoczny grzbiet czytanych przeze mnie książek. Nie zliczę kompleksów w które wpędzali mnie studenci filologii polskiej, z którymi studiowałam, donoszący w luźnej rozmowie, że do poduszki czytają już lektury nadobowiązkowe, kiedy ja z podstawową byłam w daleko w polu, a na szafce nocnej miałam aktualnie jakichś pretensjonalnych pisarzy typu Gretkowska. Przypuszczam, że sama wielu osobom wbiłam szpilę, kłapiąc ozorem czego to ja moja lista czytelnicza nie zawiera - bardziej lub mniej świadomie. A ten moment, gdy można było przemaszerować ze stosem ośmiu książek przez główny hol czytelni, ułożyć je pieczołowicie w mur oddzielający mnie od reszty świata. O, mamo.

Taki wiek, takie przywary, głupie myślenie, że nasze osobowości to sumy wielu zewnętrznych elementów, więc pieczołowicie je dokładamy (Kundera powiedziałby, że poprzez dodawanie "uprawiamy niepowtarzalność swojego ja", ale podkreślał, że przez odejmowanie też można - każda z metod ma swoje wady i zalety). Śmiertelnie się oburzamy, gdy ktoś stwierdza "uważam, że twój ulubiony pisarz to straszny grafoman". Niesamowite, jak wielu daje się podpuścić, postrzega to jako rzucenie rękawicy i rozpoczyna personalny podjazd, bo za takową zidentyfikowało poprzednią wypowiedź. Nawet jeśli nią była, ale sztuką jest umieć postrzegać siebie, nie tylko jako zlepek przeczytanych książek. Do tego paradoksalnie dodający, szukają ludzi podobnych do siebie, przez co ich niepowtarzalność... ginie.

Zdałam sobie sprawę, że po opuszczeniu murów polonistyki, raczej nie mam wielu sposobności by pogadać z kimś o tym co czytam. Ot, brak partnerów do rozmowy na te tematy, a raczej na temat konkretnych pozycji lub autorów. Jak na studiach moje czytanie Gombrowicza, mogło się wydawać tak totalnie passé, w ogóle z czym to ludzi, przecież każdy zna to na wyrywki, komu ja chcę imponować; tak teraz wypadałoby mi znać listę bestsellerów Empiku i to co pojawia się na Instagramie w ilości zwielokrotnionej. Z tym swoim Schulzem lub nie daj Boże Barańczakiem, to ja wyglądam, jak ta staromodna Teresa, a nawet gorzej - jak snobka! Nadal jak ta snobka ze studiów, choć wtedy na ten tytuł niechlubnie pracowałam. A teraz nie dość, że nie czytam Remigiusza Mroza, to jeszcze czytam poezję.  

Czas na małą dygresję. Ogromnym plusem moich studiów był fakt, że przyszłam na nie, jako człowiek, który nie do końca lubił się z poezją i wyszedł z nich, jako niewyobrażający sobie bez niej życia. Licealne tłuczenie podmiotów lirycznych i wypunktowywania epitetów powinny być zakazane! Jak wytłumaczyć komuś kto znienawidził przez to poezję, że to nie są aż tak niezrozumiałe sprawy i w tym można całkiem swobodnie pływać? Nie dość, że poezji odebrało się czar, to jeszcze okrutnie sprowadziło się ją do roli tekstów o potencjale tak tajemnym i niedostępnym, że bez przewodnika nie da rady przez tę pustynię niedorzecznych porównań przejść. Albo jeszcze gorzej - poezja to teksty zbędne, przekombinowane, obarczone piętnem małostkowej górnolotności i które są komunikacyjną bzdurą. Słyszałam już wszystko. Czasem myślę sobie, że utarło się, że wiersze "przerabia się" tylko w szkole, a czytanie ich w innej przestrzeni, to prawie jak czytanie instrukcji obsługi nowego tostera: na co, po co? Wracając na właściwe tory rozważań - pomijając pięć lat studiów, na palcach jednej ręki (dosłownie!) mogę policzyć osoby, które znam i które z własnej woli sięgały po tomiki poezji znajdując w tym przyjemność. Może ja po prostu znam niewłaściwe osoby?

Jednak z drugiej strony może ja wcale takich osób nie szukam i nie potrzebuję mieć z kim o tym porozmawiać. Nie chodzi tu o arogancję. Przestałam dodawać, a odejmuję, co chyba jest dojrzalsze i nie kategoryzuję już ludzi według ich doboru lektur. W taki też sposób nie dobieram sobie znajomych. Jest mi w sumie obojętne, co czytają. Po zakończeniu przygody na polonistyce ja stosunkowo mało czytam w ogóle, więc gdybym miała oceniać kogoś innego właśnie przez pryzmat czytanej literatury ze snobizmu gładko przeszłabym do hipokryzji. A ten snobizm, który czasem sobie myślę, że ktoś mi przypisuje, to w sumie śmieszna i iluzoryczna sprawa, bo czy ktoś mnie taksuje spojrzeniem, gdy otwieram paczkę przyniesioną od kuriera z tomikiem poezji, który zawsze chciałam mieć? Gdzie tam! Powiedziałabym, że częściej zdarzają się sytuacje ekstremalnie miłe. Jak na przykład takie, że spod pliku papierów na biurku wystaje mi BN-ka, którą czytałam tego dnia w tramwaju, a przechodząca obok dziewczyna, spostrzega ją i wykrzykuje "O rany! Ty też studiowałaś filologię polską?! Jak fajnie!". I wtedy dokładnie wiem, co chciał powiedzieć Kundera, gdy przybliżał nam czytelnicze miłości Teresy - dla niej książki również były kluczem do innych światów, znakiem tajemnego bractwa, które łączy ludzi oraz im siebie zsyła. A głupie lęki, to nic innego jak głupie lęki. Tak długo, jak ja nie będę widzieć w tym nic dziwnego, tak również postąpią inni. W czytaniu poezji nie ma snobizmu.

Ten post nie jest narzekaniem ani przewrotną zachętą dla odbiorców, by wstąpił w nich duch coachingu i pisali "dasz radę, uwierz w siebie" lub "jakbyś bardzo chciała, to byś zrobiła!". No bo właśnie rzecz ma się w tym, że... jakbym chciała! Ja naprawdę... nie chcę tych pomysłów realizować, ale ich rewizja dostarcza mi refleksji i czystej frajdy, co w tej mojej głowie czasem się roi. Nie to, że nigdy nie chciałam ich spełniać. Ba, ja niektórymi żyłam i marzyłam o nich przez wiele lat. Doszłam jednak do wniosku, że inne pomysły... są po prostu lepsze. Te olśnienia umysłu są na tę chwilę ostatnimi w kolejce do spełnienia i wcale mnie to nie smuci, ale dużo mówi o mnie i moim (dawnym i obecnym) podejściu do życia ;)

1. Studia na ASP

Studiowanie na Akademii Sztuk Pięknych zawsze było moim ogromnym marzeniem, którego nigdy nawet nie starałam się realizować, bo zawsze-coś-tam. A to przekonywano mnie, że to wylęgarnia bezrobotnych bez fachu w ręku, którzy malują tak, że to przecież każde dziecko potrafi. A to, że to drogie po prostu, bo farby, bo papier, bo kredki, bo pędzle, bo sztalugi. A to, że nie mam najmniejszych szans się dostać, bo czy ja słyszałam, jakie tam trzeba kursy przygotowawcze odhaczyć, jakie znajomości mieć, jakie dobre koneksje wykazać? A to, że to takie niekonkretne i raczej zabawa (nie to co studiowanie jakiegoś humanistycznego kierunku na Szanowanym Uniwersytecie wraz dwoma setkami innych, którzy go wybrali - w skali Polski, to chyba kilkaset tysięcy). A to, że mam słomiany zapał i no, cóż - niewielkie umiejętności.

Bądźmy poważni. ASP to dla mnie za wysokie progi.

Po latach zdałam sobie sprawę, że faktycznie mogłabym mieć problem na takiej uczelni, bo o ile opanowanie kwestii technicznych i rzemieślnictwa jest dla mnie rzeczą osiągalną, tak z kreatywnością i wkładem własnym jest mi trudniej. I nie ukrywajmy - nienawidzę formuły studiowania (zbierania punktów, konsultacji, odbębniania wykładów dla obecności, co półrocznych sesji, prac okresowych) i obecnie nigdy nie zdecydowałabym się na powrót (tęsknię tylko za bibliotekami, ale o tym kiedy indziej). W związku z pracą odpadałby tryb dzienny, a przy trybie zaocznym lub wieczorowym moja doba musiałaby mieć już naprawdę 48h. Chyba bardziej cenię sobie sen.

2. Własna kawiarnia/cukiernia

Mam nawet pomysł na nazwę i lokalizację. Nie mam tylko kilku wolnych milionów pod ręką i cieszę się, że dla banku mój pomysł niczym nie wyróżnia się od innych, więc wniosek kredytowy raczej nie spotka się z pozytywną reakcją.

Ja wiem, że w takim miejscu czułabym się, jak w nieskończonych fałdach pluszu zarządzania światem. Zamówić to, zamówić tamto, Excel i czacha dymi, przelewy furkoczą niczym chorągiewkowe banery przed wejściem, nękanie - o przepraszam - budowanie relacji z usługodawcami, poruszanie ziemi, a częściej nieba, by hurtownie dostarczyły wszystko na czas, czarowanie gości i recenzentów, kompletowanie zespołu, konstruowanie karty, risercz trendów i opinii, debatowanie czy lepiej szarlotkę a może bezę, czy może jednak stwierdzić, że obydwie są śmiertelnie nudne, a to przecież nie bar mleczny i może lepiej pójść w kierunku free od wszystkiego... i tak dalej, czyli logistyczny i księgowy raj, dla człowieka, którego baterie napełniają się poprzez działanie.

A z drugiej strony wiem, że wyzionęłabym ducha i tak naprawdę nie mam pojęcia, jak to wygląda od podszewki. Gastronomia, to ciężka orka i pewnie wywiesiłabym "zamknięte" po pierwszej negatywnej opinii na fejsie typu "kawa jak kawa, w Starbie lepsza. NIE POLECAM."

3. Napisanie książki

Nie wiem czemu, ale to powraca do mnie niczym bumerang i do siedemnastego roku życia był to pomysł, który sygnalizowałam sobie sama. Potem słyszałam to w różnych kombinacjach od rodziny lub znajomych i zawsze pukałam się dyplomatycznie w czoło, bo sama znałam już prawdę.

Kiedyś bardzo chciałam zostać dziennikarką, ale trzeźwo oceniłam swoje umiejętności, możliwości oraz pewne wygodnickie aspekty. W niczym bym się tak nie męczyła, jak w pisaniu czegoś, mając nad sobą ducha deadline'u - nawet jeśli robiłabym tylko to, więc teoretycznie nic nie powinno mi przeszkadzać. Ale nie - to byłby dla mnie ból i znój. Raz w życiu pisałam coś większego na czas i była to moja praca magisterska. Wspominam to jako traumę, której już nigdy nie chcę powtórzyć. Po drugie - żaden ze mnie wirtuoz słowa. Kiedy siadam do swoich tworów, myślę że jeśli trafię do piekła, będę tam za karę redagować swoje własne teksty. Jakie utrapienie miałby ze mną redaktor z prawdziwego zdarzenia!

Macie jakieś pomysły, które siedzą wam w głowach, które czasem ogrzewacie i dokarmiacie, ale dobrze Wam z tym, że są w sferze marzeń? Podzielcie się! :)

Gdybym miała oszacować, co udaje mi się realizować z chwilą zmiany roku, to jest to na pewno mocne postanowienie o utrzymaniu się na powierzchni z zachowaniem wszelkich pozorów, że tak naprawdę nie zamieniłam orbity nadproduktywności, na orbitę bezczynności. Ze stanu nadproduktywności zawsze było mi trudno wypaść, więc sama jestem pod dużym wrażeniem siły, która mnie stamtąd wyniosła. Przecież wystarczy zapewnić sobie stały dopływ bodźców i zajęć, które będą orbitę nakręcać i jakoś to leci. Nudzić się? Nie znam tego stanu. Ostatnia rzecz jaką można o mnie powiedzieć, to że żyję od piątku do piątku, bo dni tygodnia nie mają dla mnie większego znaczenia i nie kreślę pod nie miejsc, które chcę odwiedzić, książek, które chcę przeczytać, rzeczy, które chcę ugotować, rzeczy, których chcę się nauczyć, ludzi, z którymi chcę porozmawiać, treningu, który chcę odbyć. Robię to i już.

Po jakichś pięciu dniach przestałam mieć wyrzuty sumienia, a po dwóch tygodniach w sumie nie pamiętałam, że te godziny, mijające jedna po drugiej, można było czymś wypełnić. To nie są fajne chwile i nie mają nic wspólnego z lenistwem. Wysiłek w lenistwie wydaje czymś po prostu nieatrakcyjnym, a nie ma tego poczucia w chwilach, gdy bezradność ogranicza funkcjonowanie do niezbędnego minimum. Łatwiej jest wtedy leżeć pod kocem i oglądać serial, ale wcale nie tak przyjemnie, gdy robię to z czystej potrzeby rozrywki.

Nie mam dobrego usprawiedliwienia przed tymi, którzy gardzą cezurą czasową opartą o rok w porządkowaniu chronologii następujących zmian w naszych zachowaniach i nawykach. Sama uważam, że jeśli ktoś potrzebuje aż nowego roku, by coś w sobie zmienić, tak naprawdę nie jest zmotywowany do jakichkolwiek zmian w stu procentach. Coś musi pęknąć, przesunąć się w odpowiednie zapadki, coś olśnić i to może każdy moment tygodnia, miesiąca lub roku. Niekoniecznie poniedziałek. Jeśli jednak przełom nie jest związany ze zmianami, które chciałam wprowadzić w sobie dobrowolnie (z racji fanaberii osobistych lub sygnałów z zewnątrz), a zjawisk, których się nie spodziewałam, pokusa postawienie grubej kreski pomiędzy tym, co było, a tym co będzie jest bardzo duża.

I może w tym wszystkim chodzi o górkę wieku dwudziestu siedmiu lat, bo w którym kierunku bym nie spojrzała, życie moich rówieśników również nie jest wygląda tak lukrowo, gdy trzy-cztery lata temu kończyliśmy studia, przeprowadzaliśmy się do nowych miast, zmienialiśmy po raz któryś pracę i cementowaliśmy długoletnie związki. Wtedy nie było żadnego zderzenia ze ścianą rzeczywistości. Napędzani adrenaliną z impetem rozwalaliśmy każdą przeszkodę. Nienazwany pierwszy kryzys dorosłego życia jest właśnie teraz. Wtedy jeszcze nie wiedzieliśmy, czego chcemy od życia, a teraz jesteśmy pewni, że chyba jednak nie tego, co mamy. 

Może chodzi o tę szumną zmianę popartą biologią, w której stoi, że cykl życia komórek w ludzkim ciele zamyka się w najwięcej siedmiu latach i z tego punktu widzenia, co siedem lat powtarza się zjawisko zaistnienia zupełnie nowego kompletu komórek, które nas budują. Sprawia to, że defacto, co siedem lat mamy pewność, że jesteśmy zupełnie nowymi ludźmi. Zrzuca się skórę i może przyjdzie nam zmierzyć się z nowym sobą. Ta cezura się zbliża, w listopadzie skończę dwadzieścia osiem lat, a więc byłaby to moja czwarta transformacja.

Ale jakbym nie analizowała, czemu akurat teraz ta zbieżność indywidualnych perturbacji z niepisanymi zasadami wrzechświata zestraja się w jedną melodię, to wiem, że to tylko poezja - spięcia sensu, potrzebne by nie oszaleć i wszystko poukładać. Intuicyjnie wiem, że problem tkwi tutaj, pod moimi stopami, w serduchu i głowie, a nie dlatego, że licznik poszedł w górę.

Powoli wracam do swoich starych aktywności i żegnam się z orbitą bezczynności. Tym razem zawitałam tu tylko na kilka tygodni, a nie miesięcy. Uczę się stawiać granice i określać priorytety, bo jak widać, nie do końca, to potrafiłam, przez co cierpiał najbliższy krąg ludzi. Jeszcze dużo we mnie złości oraz smutku i wcale nie twierdzę, że jest dobrze. Ani miło. Ani fajnie. Ani bezpiecznie. Nie wiem, jak to się wszystko skończy - wiem tylko, jakbym chciała, by się skończyło. Może to aż tylko.

Odwagi! Wszystkim, którzy wątpią.

6) Byłaś u lekarza?